Qaynar Xətt: 437 31 15

Dinimiz milli-mənəvi sərvətimizdir! Heydər ƏLİYEV

Multikulturalizm və beynəlxalq arenada Azərbaycanın inkişaf perspektivləri


Qloballaşan dünyada beynəlxalq inteqrasiya proseslərinin inkişafını qarşılıqlı anlaşma, dözümlülük olmadan təsəvvür etmək mümkün deyil. Heç şübhəsiz ki, ölkənin xarici siyasəti onun daxili siyasəti ilə birbaşa əlaqəlidir, daha aydın desək, ölkənin uğurlu xarici siyasəti onun daxili siyasətinin təzahürüdür. Daxili və xarici siyasəti nizama salacaq bir sıra yollara nəzər salsaq görərik ki, multikulturalizm və tolerantlıq ölkənin suverenliyini, inkişafını möhkəmləndirən və ona beynəlxalq arenada nüfuz qazandıran ən mühüm və səmərəli amillərdən biridir. Multikulturalizmin Azərbaycanın xarici siyasətində rolu nədən ibarətdir? Bu siyasəti həyata keçirmək Azərbaycan üçün hansı əhəmiyyətli təsirlərə malikdir? Bu sualların cavabı  kifayət qədər geniş bir aspekti əhatə etməsinə baxmayaraq, hər şeydən əvvəl qeyd etmək lazımdır ki, multikulturalizm siyasəti dünya ölkələrinin Azərbaycana etimadını artırmış, ölkədə sülh və əmin-amanlığın möhkəmlənməsinə təsir göstərmişdir. Ərazi və əhali baxımından kiçik, lakin iqtisadi, siyasi və mədəni sahədə gördüyü işlərə, qazandığı uğurlara görə regional və beynəlxalq  müstəvidə  kifayət qədər böyük nüfuza malik olan  Azərbaycan haqqında danışdıqda ilk ağla gələn məsələlərdən biri sahib olduğu  multikultural dəyərlərinin  dünyaya səs salmasıdır. Multikulturalizm daxili siyasətimizdə bünövrə rolunu oynayaraq, eyni zamanda xarici siyasətimizin fəaliyyət istiqamətini müəyyənləşdirmiş olur.
Hazırda Azərbaycan dünyada sülh və əmin-amanlıq simvoludur.
Uzun müddət Sovet imperiyasının tərkibində olan, ağır və keşməkeşli yollar keçən Azərbaycan artıq  beynəlxalq aləmdə öz sözünü deyən ölkələrdən birinə çevrilmişdir. Xalqların etnik-mədəni, dini dəyərlərini qoruyaraq əslində beynəlxalq insan haqlarının qorunmasının ən gözəl nümunəsini dünyaya  göstərmiş olan Azərbaycan bu siyasəti torpaqlarının 20%-i işğal altında olduğu bir dövrdə həyata keçirir. Sözsüz ki, beynəlxalq aləmdə baş verən proseslərin gərginləşdiyi bir dövrdə, terror dalğasının dünyanı öz ağuşuna aldığı bir zamanda ölkələrin öz sabitliyini qoruyaraq beynəlxalq arenada nüfuz qazanması və baş verən proseslərdə yaxından iştirak etməsi olduqca çətin bir prosesdir. Azərbaycan isə bu çətin missiyanın öhdəsindən gələn və hətta dünyaya yeni model nümayiş etdirən bir ölkəyə çevrilməyi bacarmışdır. Bir sıra beynəlxalq təşkilatlar Azərbaycanın bu inkişafını dəstəkləmiş və Azərbaycanla diplomatik əlaqələri genişləndirmişdir. Bunun nəticəsi olaraq,  Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə qazandığı nailiyyətləri sırasına 2012-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Təhlükəsizlik Şurasına sədrlik etməsi də əlavə olundu. Bununla da 155 ölkənin dəstəyi ilə Azərbaycan Şərqi Avropa bölgəsini BMT Təhlükəsizlik Şurasında təmsil etmək imkanı qazandı. Bütün bunlar ölkəmizin mədəniyyətlərarası və sivilizasiyalararası dialoqun inkişafında həyata keçirdiyi layihələrin nəticəsidir. Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə qazandığı uğurlardan biri kimi Bakı prosesini göstərmək olar ki, bu da mədəniyyətlərarası dialoqun inkişaf etdirilməsində çox mühüm bir addım oldu. Ev sahibliyi etdiyimiz bir sıra nüfuzlu konfranslar bir daha Azərbaycanın xarici siyasətdə dünya ölkələrinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir etmək potensialını ortaya qoydu. Bu tədbirlərin arasında Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu, Dünya Dini Liderlərinin Sammiti, müvafiq olaraq keçirilmiş dörd Beynəlxalq Humanitar Forum, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Sivilizasiyalar Alyansının 7-ci Qlobal Forumu yer alır.
Dünyada gedən proseslərə nəzər salsaq görərik ki, son dövrlərdə İslamofobiya, Ksenofobiya və s. kimi zərərli anlayışlar geniş şəkildə yayılmaqdadır. Din adı altında törədilən, xüsusilə İslamla əlaqələndirilən terror aktlarının qarşısının alınması və aradan qaldırılması, İslamı, bütünlüklə dinlərin əsl mahiyyətini, multikultural dəyərlərin formalaşmasının əhəmiyyətini dünyaya aşılamaqda belə tədbirlərin geniş şəkildə həyata keçirilməsinin əvəzedilməz rolu vardır. Son dövrlərdə Azərbaycanın qarşıya qoyduğu məqsədlərdən biri də müsəlman və Qərb cəmiyyətləri arasında əməkdaşlığın artırılmasında iştirak etməkdir. Azərbaycan bununla yanaşı inkluziv cəmiyyətin yaradılması, qarşılıqlı anlaşmanın təmin edilməsində də yaxından iştirak edir. Nəzərə alsaq ki, müxtəlif din və etnik birliklərin birgə fəaliyyət göstərməsi lazım olan bu məsələ  birbaşa tolerant yanaşma olmadan reallaşa bilməz.
Əsl mahiyyəti müxtəliflikdə harmoniya yaratmaq olan multikulturalizmin beynəlxalq aləmə təsiri Azərbaycanın timsalında bir daha özünü təsdiqləyir. Dini və mədəniyyətlərarası münaqişələrin aradan qaldırılması, eyni zamanda  ölkələrarası sülh münasibətlərinin təmin olunması deməkdir. Şərq-qərb müharibələrinin baş verməsi səbəbinin əsl mahiyyəti dini və etnik müxtəlifliyin mövcudluğu və belə müxtəlifliyi tənzimləyən mexanizmin tətbiq olunmamasıdır. Multikulturalizm mexanizmi məhz belə bir şəraitdə işə düşür və bu kimi gərginlikləri aradan qaldırır. Azərbaycan da öz növbəsində multikultural dəyərləri və bu prinsipləri həyata keçirən multikulturalizm siyasətini  beynəlxalq müstəvidə müxtəlif sivilizasiya və mədəniyyətlərə malik ölkələr arasında təbliğ etməklə həm  dünyada özünəməxsus yer qazanmasına, həm də ölkələrarası dialoqun inkişaf etdirilməsinə nail olur. Öz milli maraqlarını qoruyaraq region və dünya ölkələrinə qarşı balanslaşdırılmış xarici siyasət kursu həyata keçirməsi Azərbaycanın xarici siyasətinin başlıca prinsiplərindəndir. Bu siyasətin həyata keçirilməsi ölkəmizdə yaşayan müxtəlif çoxsaylı xalqların nümayəndələrinə bərabər səviyyədə yanaşmaqla bu ənənəni dünya müstəvisinə çıxarmaq yolu ilə reallaşır. Ölkəmizin eyni zamanda 2001-ci il 11 sentyabr tarixində ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi Beynəlxalq Antiterror Koalisiyasının fəal üzvü olaraq terrorizmə qarşı mübarizəyə öz töhfəsini verməsi dünyada sülhün bərqərar olması məsələsinə nə qədər həssaslıqla yanaşdığını bir daha dünyaya  göstərmiş oldu.
Qarşılaşdığı  erməni terroru sayəsində Azərbaycan bu bəlanın nə olduğunu tam şəkildə dərk edir. 1991-ci il oktyabrin 18-i H.Əliyevin apardığı uğurlu diplomatiya sayəsində əldə etdiyi müstəqilliyindən  bəri Azərbaycan öz xarici siyasətində qazandığı uğurları qoruyub saxlayır və BMT, İslam Konfransı Təşkilatı, Avropa Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı, Avropa Şurası, Avropa Birliyi, Müstəqil Dövlətlər Birliyi və s. kimi nüfuzlu beynəlxalq təşkilatların aparıcı tərəfdaşı kimi çıxış etməklə yanaşı, dünya mətbuatında Azərbaycanla, xüsusilə Azərbaycanın multikulturalizm modeli ilə  bağlı yüksək təəssürat formalaşdıran bir sıra məqalələrin dərc olunmasına nail omuşdur. “Jewish”, “Dailycaller”, “Ər-Riyad”, “Spectator”, “River Flash” və.s kimi nüfuzlu qəzet, jurnal və internet portallarında  Azərbaycanla bağlı dərc edilmiş məqalələr buna bariz nümunədir. Ölkəmizdə fəaliyyətdə olan bir sıra səfirlərin, eləcə də buraya üz tutan turistlərin qarşılaşdığı multikultural mənzərə qarşısında öz müsbət emosiyalarını bölüşməsi Azərbaycanın beynəlxalq imicinin formalaşmasına əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərir. Təsadüfi deyil ki, Amerikanın Azərbaycandakı keçmiş səfiri Enn Dersi Azərbaycanda mövcud olan mültikulturalizmlə bağlı öz fikrini belə bildirmişdir: “Azərbaycan dünyaya neft-qaz ixrac edən ölkə kimi tanınır, lakin Azərbaycanda fəaliyyət göstərdiyim dövrdə gördüyüm mühiti nəzərə alaraq deyə bilərəmki, Azərbaycan tolerantlıq mühitini dünyaya ixrac edə bilər”.
Bu il cənab prezident İlham Əliyev tərəfindən “Multikulturalizm ili” elan olunması bu sahədə görülən işlərin məntiqi nəticəsi idi. Multikulturalizm siyasətinin Azərbaycan tərəfindən uğurla həyata keçirilməsi eyni zamanda  bəzi Qərb qüvvələri tərəfindən ortaya atılan “ekstremist və radikal müsəlmanlar” anlayışına qarşı müsbət bir cavabdır. Xüsusilə, Azərbaycanın müsəlman ölkəsi olaraq bu siyasəti uğurla davam etdirməsi beynəlxalq aləmdə müsəlman ölkələrinin imicini aşağı salan neqativ düşüncələri də aradan qaldırmağa kömək etmişdir. Azərbaycan əslində bu ölkələrin hansı xüsusiyyətlərə malik olmasının zəruriliyini beynəlxalq aləmdə layiqli şəkildə nümayiş etdirir. Terror təşkilatlarını yaradan, onları himayə edən, lazım gəldikdə isə heç nədən xəbərləri olmamış kimi dünyada sülhün bərqərar olması tərəfadarı kimi çıxış edən  bəzi qüvvələrə Azərbaycan qarşılıqlı sülh və mehriban əməkdaşlıq siyasətini necə reallaşdırmağın ən gözəl  nümunəsini  ortaya qoymuş oldu. Ölkəmiz multikulturalizm siyasətini uğurla həyata keçirərək bir çox nüfuzlu ölkə və təşkilatların diqqətini özünə  yönəltmiş və xarici ölkələrdən artan turist axını immiqrasiya proseslərini sürətləndirərək ölkənin iqtisadi, mədəni, siyasi sahələrinin inkişafına xeyli təkan vermişdir. Neft ixracı ilə məşhurlaşan ölkəmiz artıq dünyaya multikultural dəyərlər ixrac edərək dünyanın sülh meydanına çevrilmişdir.

Səfər Səfərli
DQİDK-nın əməkdaşı 



Dinə Dövlət Dəstəyi
Strateji Plan- 2014-2020-ci illər
Qaynar Xətt
  • Multikulturalizm və beynəlxalq arenada Azərbaycanın inkişaf perspektivləri

    Qloballaşan dünyada beynəlxalq inteqrasiya proseslərinin inkişafını qarşılıqlı anlaşma, dözümlülük olmadan təsəvvür etmək mümkün deyil. Heç şübhəsiz ki, ölkənin xarici siyasəti onun daxili siyasəti ilə birbaşa əlaqəlidir, daha aydın desək, ölkənin uğurlu xarici siyasəti onun daxili siyasətinin təzahürüdür. Daxili və xarici siyasəti nizama salacaq bir sıra yollara nəzər salsaq görərik ki, multikulturalizm və tolerantlıq ölkənin suverenliyini, inkişafını möhkəmləndirən və ona beynəlxalq arenada nüfuz qazandıran ən mühüm və səmərəli amillərdən biridir. Multikulturalizmin Azərbaycanın xarici siyasətində rolu nədən ibarətdir? Bu siyasəti həyata keçirmək Azərbaycan üçün hansı əhəmiyyətli təsirlərə malikdir? Bu sualların cavabı  kifayət qədər geniş bir aspekti əhatə etməsinə baxmayaraq, hər şeydən əvvəl qeyd etmək lazımdır ki, multikulturalizm siyasəti dünya ölkələrinin Azərbaycana etimadını artırmış, ölkədə sülh və əmin-amanlığın möhkəmlənməsinə təsir göstərmişdir. Ərazi və əhali baxımından kiçik, lakin iqtisadi, siyasi və mədəni sahədə gördüyü işlərə, qazandığı uğurlara görə regional və beynəlxalq  müstəvidə  kifayət qədər böyük nüfuza malik olan  Azərbaycan haqqında danışdıqda ilk ağla gələn məsələlərdən biri sahib olduğu  multikultural dəyərlərinin  dünyaya səs salmasıdır. Multikulturalizm daxili siyasətimizdə bünövrə rolunu oynayaraq, eyni zamanda xarici siyasətimizin fəaliyyət istiqamətini müəyyənləşdirmiş olur.
    Hazırda Azərbaycan dünyada sülh və əmin-amanlıq simvoludur.
    Uzun müddət Sovet imperiyasının tərkibində olan, ağır və keşməkeşli yollar keçən Azərbaycan artıq  beynəlxalq aləmdə öz sözünü deyən ölkələrdən birinə çevrilmişdir. Xalqların etnik-mədəni, dini dəyərlərini qoruyaraq əslində beynəlxalq insan haqlarının qorunmasının ən gözəl nümunəsini dünyaya  göstərmiş olan Azərbaycan bu siyasəti torpaqlarının 20%-i işğal altında olduğu bir dövrdə həyata keçirir. Sözsüz ki, beynəlxalq aləmdə baş verən proseslərin gərginləşdiyi bir dövrdə, terror dalğasının dünyanı öz ağuşuna aldığı bir zamanda ölkələrin öz sabitliyini qoruyaraq beynəlxalq arenada nüfuz qazanması və baş verən proseslərdə yaxından iştirak etməsi olduqca çətin bir prosesdir. Azərbaycan isə bu çətin missiyanın öhdəsindən gələn və hətta dünyaya yeni model nümayiş etdirən bir ölkəyə çevrilməyi bacarmışdır. Bir sıra beynəlxalq təşkilatlar Azərbaycanın bu inkişafını dəstəkləmiş və Azərbaycanla diplomatik əlaqələri genişləndirmişdir. Bunun nəticəsi olaraq,  Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə qazandığı nailiyyətləri sırasına 2012-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Təhlükəsizlik Şurasına sədrlik etməsi də əlavə olundu. Bununla da 155 ölkənin dəstəyi ilə Azərbaycan Şərqi Avropa bölgəsini BMT Təhlükəsizlik Şurasında təmsil etmək imkanı qazandı. Bütün bunlar ölkəmizin mədəniyyətlərarası və sivilizasiyalararası dialoqun inkişafında həyata keçirdiyi layihələrin nəticəsidir. Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə qazandığı uğurlardan biri kimi Bakı prosesini göstərmək olar ki, bu da mədəniyyətlərarası dialoqun inkişaf etdirilməsində çox mühüm bir addım oldu. Ev sahibliyi etdiyimiz bir sıra nüfuzlu konfranslar bir daha Azərbaycanın xarici siyasətdə dünya ölkələrinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir etmək potensialını ortaya qoydu. Bu tədbirlərin arasında Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu, Dünya Dini Liderlərinin Sammiti, müvafiq olaraq keçirilmiş dörd Beynəlxalq Humanitar Forum, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Sivilizasiyalar Alyansının 7-ci Qlobal Forumu yer alır.
    Dünyada gedən proseslərə nəzər salsaq görərik ki, son dövrlərdə İslamofobiya, Ksenofobiya və s. kimi zərərli anlayışlar geniş şəkildə yayılmaqdadır. Din adı altında törədilən, xüsusilə İslamla əlaqələndirilən terror aktlarının qarşısının alınması və aradan qaldırılması, İslamı, bütünlüklə dinlərin əsl mahiyyətini, multikultural dəyərlərin formalaşmasının əhəmiyyətini dünyaya aşılamaqda belə tədbirlərin geniş şəkildə həyata keçirilməsinin əvəzedilməz rolu vardır. Son dövrlərdə Azərbaycanın qarşıya qoyduğu məqsədlərdən biri də müsəlman və Qərb cəmiyyətləri arasında əməkdaşlığın artırılmasında iştirak etməkdir. Azərbaycan bununla yanaşı inkluziv cəmiyyətin yaradılması, qarşılıqlı anlaşmanın təmin edilməsində də yaxından iştirak edir. Nəzərə alsaq ki, müxtəlif din və etnik birliklərin birgə fəaliyyət göstərməsi lazım olan bu məsələ  birbaşa tolerant yanaşma olmadan reallaşa bilməz.
    Əsl mahiyyəti müxtəliflikdə harmoniya yaratmaq olan multikulturalizmin beynəlxalq aləmə təsiri Azərbaycanın timsalında bir daha özünü təsdiqləyir. Dini və mədəniyyətlərarası münaqişələrin aradan qaldırılması, eyni zamanda  ölkələrarası sülh münasibətlərinin təmin olunması deməkdir. Şərq-qərb müharibələrinin baş verməsi səbəbinin əsl mahiyyəti dini və etnik müxtəlifliyin mövcudluğu və belə müxtəlifliyi tənzimləyən mexanizmin tətbiq olunmamasıdır. Multikulturalizm mexanizmi məhz belə bir şəraitdə işə düşür və bu kimi gərginlikləri aradan qaldırır. Azərbaycan da öz növbəsində multikultural dəyərləri və bu prinsipləri həyata keçirən multikulturalizm siyasətini  beynəlxalq müstəvidə müxtəlif sivilizasiya və mədəniyyətlərə malik ölkələr arasında təbliğ etməklə həm  dünyada özünəməxsus yer qazanmasına, həm də ölkələrarası dialoqun inkişaf etdirilməsinə nail olur. Öz milli maraqlarını qoruyaraq region və dünya ölkələrinə qarşı balanslaşdırılmış xarici siyasət kursu həyata keçirməsi Azərbaycanın xarici siyasətinin başlıca prinsiplərindəndir. Bu siyasətin həyata keçirilməsi ölkəmizdə yaşayan müxtəlif çoxsaylı xalqların nümayəndələrinə bərabər səviyyədə yanaşmaqla bu ənənəni dünya müstəvisinə çıxarmaq yolu ilə reallaşır. Ölkəmizin eyni zamanda 2001-ci il 11 sentyabr tarixində ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi Beynəlxalq Antiterror Koalisiyasının fəal üzvü olaraq terrorizmə qarşı mübarizəyə öz töhfəsini verməsi dünyada sülhün bərqərar olması məsələsinə nə qədər həssaslıqla yanaşdığını bir daha dünyaya  göstərmiş oldu.
    Qarşılaşdığı  erməni terroru sayəsində Azərbaycan bu bəlanın nə olduğunu tam şəkildə dərk edir. 1991-ci il oktyabrin 18-i H.Əliyevin apardığı uğurlu diplomatiya sayəsində əldə etdiyi müstəqilliyindən  bəri Azərbaycan öz xarici siyasətində qazandığı uğurları qoruyub saxlayır və BMT, İslam Konfransı Təşkilatı, Avropa Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı, Avropa Şurası, Avropa Birliyi, Müstəqil Dövlətlər Birliyi və s. kimi nüfuzlu beynəlxalq təşkilatların aparıcı tərəfdaşı kimi çıxış etməklə yanaşı, dünya mətbuatında Azərbaycanla, xüsusilə Azərbaycanın multikulturalizm modeli ilə  bağlı yüksək təəssürat formalaşdıran bir sıra məqalələrin dərc olunmasına nail omuşdur. “Jewish”, “Dailycaller”, “Ər-Riyad”, “Spectator”, “River Flash” və.s kimi nüfuzlu qəzet, jurnal və internet portallarında  Azərbaycanla bağlı dərc edilmiş məqalələr buna bariz nümunədir. Ölkəmizdə fəaliyyətdə olan bir sıra səfirlərin, eləcə də buraya üz tutan turistlərin qarşılaşdığı multikultural mənzərə qarşısında öz müsbət emosiyalarını bölüşməsi Azərbaycanın beynəlxalq imicinin formalaşmasına əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərir. Təsadüfi deyil ki, Amerikanın Azərbaycandakı keçmiş səfiri Enn Dersi Azərbaycanda mövcud olan mültikulturalizmlə bağlı öz fikrini belə bildirmişdir: “Azərbaycan dünyaya neft-qaz ixrac edən ölkə kimi tanınır, lakin Azərbaycanda fəaliyyət göstərdiyim dövrdə gördüyüm mühiti nəzərə alaraq deyə bilərəmki, Azərbaycan tolerantlıq mühitini dünyaya ixrac edə bilər”.
    Bu il cənab prezident İlham Əliyev tərəfindən “Multikulturalizm ili” elan olunması bu sahədə görülən işlərin məntiqi nəticəsi idi. Multikulturalizm siyasətinin Azərbaycan tərəfindən uğurla həyata keçirilməsi eyni zamanda  bəzi Qərb qüvvələri tərəfindən ortaya atılan “ekstremist və radikal müsəlmanlar” anlayışına qarşı müsbət bir cavabdır. Xüsusilə, Azərbaycanın müsəlman ölkəsi olaraq bu siyasəti uğurla davam etdirməsi beynəlxalq aləmdə müsəlman ölkələrinin imicini aşağı salan neqativ düşüncələri də aradan qaldırmağa kömək etmişdir. Azərbaycan əslində bu ölkələrin hansı xüsusiyyətlərə malik olmasının zəruriliyini beynəlxalq aləmdə layiqli şəkildə nümayiş etdirir. Terror təşkilatlarını yaradan, onları himayə edən, lazım gəldikdə isə heç nədən xəbərləri olmamış kimi dünyada sülhün bərqərar olması tərəfadarı kimi çıxış edən  bəzi qüvvələrə Azərbaycan qarşılıqlı sülh və mehriban əməkdaşlıq siyasətini necə reallaşdırmağın ən gözəl  nümunəsini  ortaya qoymuş oldu. Ölkəmiz multikulturalizm siyasətini uğurla həyata keçirərək bir çox nüfuzlu ölkə və təşkilatların diqqətini özünə  yönəltmiş və xarici ölkələrdən artan turist axını immiqrasiya proseslərini sürətləndirərək ölkənin iqtisadi, mədəni, siyasi sahələrinin inkişafına xeyli təkan vermişdir. Neft ixracı ilə məşhurlaşan ölkəmiz artıq dünyaya multikultural dəyərlər ixrac edərək dünyanın sülh meydanına çevrilmişdir.

    Səfər Səfərli
    DQİDK-nın əməkdaşı